රහත් බව ~ Arahantship, the highest spiritual goal
ඔබ දැන් මේක කියවන මොහොතේ පවා, ඊළඟට මොකක්ද කරන්නේ, ඊළඟට කොහෙටද යන්නේ කියලා ඇතුළෙන් හීන් තල්ලුවක් දැනෙනවා නේද? මේ තල්ලුවට විවිධ නම් කියනවා, දුක්ඛ, unease වලිනුත් මේක නම් කරලා තියෙනවා. නමුත් ඒක හරියටම අපි තේරුම් අරන්ද ඉන්නේ? අද අපි ඒ වචන වලින් එහාට ගිහින් මේ ගැන හරියටම තේරුම් ගන්න උත්සහ කරමු.
මේ තල්ලුව මගහරින්න ගොඩක් අමාරුයි. මොකද ඒක හදිසියේ ආපු දෙයක් නෙවෙයි. ඒක හැම දවසකම හැම මොහොතකම හිත ඇතුළේ අපිම පෝෂණය කරන, අපිව පාලනය කරන හැඟීමක්.
දැන් අමාරු ප්‍රශ්නේ මේකයි. ඔබේ මුළු ජීවිතේ, ඒ තල්ලුව සම්පූර්ණයෙන් නැති වුණු, බරක්වත් නැති නිකම්ම සන්සුන් වුණු මොහොතක් හොයන්න.
හොයාගන්න බැරි වෙනවා.
පන්සල් විහාරේ බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් දිහා බලනකොට, අපි බුදුන්ව මේ සුපිරි ශක්ති තියෙන, අහසේ පාවෙනවා වගේ දෙයක් විදියට හිතනවා. හැබැයි ඇත්තටම, රහත් බව කියන්නේ අහසේ පාවෙනවා වගේ පුදුම දෙයක් ද? නැත්නම් ඒ ඇතුළේ තියෙන තල්ලුව සම්පූර්ණයෙන් නැති වෙලා, මනුස්සයෙක් සම්පූර්ණයෙන් නිදහස් වෙන මොහොතද?.
ඒ තල්ලුව හැදෙන්නේ කොහොමද?
ඇත්තටම, ඒ තල්ලුව හැදෙන්නේ අපේ මොළයේ මූලිකම වැඩකරන රටාව නිසා වෙන්න පුළුවන්. අපේ මොළය ලෝකේ දිහා නිකම් බලාගෙන ඉන්නේ නෑ. ඒක හැම මොහොතේම ඊළඟට මොකද වෙන්නේ කියලා අනුමාන කරනවා. ඒකට ඇසින් එන රූප, කනින් ඇසෙන ශබ්ද වගේ ඉන්ද්‍රිය වලින් ලැබෙන ආදාන පදනම් වෙනවා. මේක විද්‍යාත්මකව පිළිගත්ත කාරණාවක්. අනුමානයක් වැරදුණාම මොළය ඒක හදාගන්නවා. වැරදි වලින් ඉගෙන ගන්නවා. ඒ නිසයි අපිට මිනිස්සු විදියටත් ඉක්මනින් දේවල් වලට හුරු වෙන්න පුළුවන්.
ඒ වගේම මෙහෙම ඉක්මනට අනාගතය අනුමාන කරන්න මොළයට කුඩා මතක පිටපත් මොළය ඇතුළෙම තියාගන්න ඕනේ. නැත්නම් අනාගතය අනුමාන කර කර අපිට මේ මනුශ්‍ය අත්දැකීම මේ තරම් හොඳට දෙන්න බැරි වෙනව. විද්‍යාත්මකවත් ඔප්පු කරලා තියෙන්නේ අපේ මොළය අපි ගැන වගේම අපි අවට පරිසරය, මිනිස්සු, කෙටියෙන්ම අපේ සිතට ග්‍රහණය කරගන්න පුළුවන් හැම දෙයක්ම වගේ මොළයේ මතක විදිහට ගබඩා කරගන්නවා. ඒ විදියට පටලවාගෙන ඒ පැටලිල්ල ඇතුලේ ජීවත් වෙන ගමන් නිදහසක්, සතුටක්, අවසාන සැනසීමක් හොයන්න ජීවිත කාලය පුරාවටම උත්සාහ කරනවා. මේක හිතින් නිකමට මවාගෙන බැලුවොත් ඔබට තේරෙයි මේකෙ මුල ඉඳන්ම ලොකු වැරදි වැටහීමක් තියෙන බව.
අනිත් ප්‍රශ්නය නම් අපේ මොළයට, ඇත්තටම තියෙන යථාර්ථය ග්‍රහණය කරගන්න පුළුවන් වෙන්නේ බොහොම පොඩි කොටසයි. අපිට කවදාවත් දේවල් ඇති හැටියෙන් දකින්න, අහන්න, සුවඳ විඳගන්න, රස බලන්න ලැබෙන්නේ නෑ. ඒ වෙනුවට, අපේ මොළය හදන ආත්මීය යථාර්ථයක් (Subjective Reality) තමයි අපි අත්දැකීමේ. හැම අත්දැකීමක්ම එක් එක් කෙනාට වෙනස් මොඩල් එකක්.
මේ නිසා අපි ඇත්තටම ජීවත් වෙන්නේ මේ මොහොතේ නෙවෙයි. අපේ අවධානය තියෙන්නේ, හිත තියෙන්නේ මේ මොහොතේද කියලා හිතලා බලන්න. නෑ. ඔබ, මම ඇතුළුව මිනිස්සු 99.99% ක්ම එකම බෝට්ටුවේ.
එහෙනම් හිත කොහෙද තියෙන්නේ? අතීතයේ? හොඳ උත්තරයක්. මේ මොහොතට වඩා අතීත මතක එක්ක ගැටෙමින් තමන්ටත් පාලනයක් නැති මේ හිත එහෙනම් මේ ඉබේම වගේ තල්ලුවෙන්නේ ඇයි? තල්ලු වෙන්නේ කොහෙටද? මේ ප්‍රශ්න වලට උත්තර සෙවීම තමා අපේ කාර්යය.
අපේ මොළය විසින් ඇති කරන හෝ පවත්වාගෙන යන යම් තත්වයකට අපි ‘හිත’ හෝ “මනස" කියලා කියනවා. හැබැයි ඒ ‘හිත’ කියන දේ ඇත්තටම මොකක්ද කියලා අපිට පැහැදිලි නෑ. ඉතින් කතා කරන්න ලේසි වෙන්න අපි ඒකට පටු අර්ථ දෙනවා. ඒ විදියට තමයි අපි ආදරය, සිත, මනස, ආත්මය, නිවන, දුක, සතුට වගේ සංකල්ප ලේබල් විදියට පාවිච්චි කරන්නේ. හැබැයි ඒ වචන වලින් කියන දේ කෙනෙකුට එක විදියකට තේරෙන්නේ, අනිත් කෙනාට වෙනත් විදියකට. ‘මගේ හිත රිදුණා’, ‘මට සතුටුයි’, ‘මම ආදරෙයි’ වගේ දේවල් අපි කතා කරනවා. හැබැයි ඒවායේ තේරුම කිසිවෙකුටම එකසේ තේරෙන්නේ නෑ. ඇයි? මොකද අපි ඉපදුණු දවසේ ඉඳන් මතක එකතු කරලා, ඒ මතක හරහා තමයි ජීවිතය දකින්නේ. ඒ නිසා අපේ මතක කිසිවෙකුටම හරියටම සමාන වෙන්නේ නෑ.
ඉතින් වචන කියන්නේ අපි මේ අත්දැකීම් වලට දාන ලේබල් කියලා කියන්න පුළුවන්. ඉහළින් තියෙන රූපයෙන් පෙන්වනවා වගේ, අපේ මොළය ‘ගල්’, ‘ගෙදර’, ‘ආදරය’, ‘ආත්මය’, ‘සතුට’, ‘දුක’ වගේ ගැඹුරු සංකල්ප වලට සරල වචන ලේබල් දානවා. මේ ලේබල් වලින් අපිට ලැබෙන වාසිය තමා අපිට හරිම පහසුවෙන් වැඩිය හිතන්නේ නැතුව අවශ්‍ය දේ විතරක් පොදුවේ වේගයෙන් සන්නිවේදනය කරගන්න පුළුවන් වෙන එක. හැබැයි මේකේ භයානකකම තමා අපි දාන ඒ වචනයෙන් අපේ චින්තනය සීමා වෙන එක. අපි ඒ වචනයෙන් පෙන්වන දේ විතරක් තමයි දැකීමට පුරුදු වෙන්නේ. ඒ නිසා අපේ ලෝකය ගැන තියෙන දැක්මත් සීමා වෙලා, පටු වෙනවා.
තනියම හිතලා බැලුවොත්, නිතරම සිහියෙන් හිටියොත් හෝ අඩුම තරමින් මේ දේවල් දකින්න සිහිය පුරුදු කරගන්න පුළුවන් නම්, ඔබට අවශ්‍ය වෙලාවට ලෝකය ඉතාම ගැඹුරට දකින්නත්, රටා අදුනගන්නත්, බාහිර සමාජය, මිනිස්සු එක්ක යහපත් අවබෝධයකින් ජීවත් වෙන්නත් ඔබට පුළුවන් වෙනවා.
අපේ මනස අතීත මතක සහ ඉන්ද්‍රිය ආදාන එකතු කරගෙන, මොහොතෙන් මොහොත හදාගන්නා මේ මානසික පිටපත් හෙවත් ආකෘතිය, පාලියෙන් “සංඛාර” කියලා හඳුන්වනවා. ‘සංඛාර’ කියන්නේ යම් දේවල් එකතු වීමෙන් හැදෙන, නිතර වෙනස් වෙන මනසේ නිර්මාණයක්. මේක පිරිසිදු වීදුරු කවුළුවක් වගේ. නැත්නම් කිව්වොත්, අපි ඇඟට දාගෙන ඉන්නවා කියලා අපිටවත් දැනෙන්නේ නැති, ගලවන්න බැරි කණ්නාඩියක් (lens) වගේ.
ඔබට ඒ කණ්නාඩිය පේන්නේ නෑ. පේන්නේ කණ්නාඩිය හරහා එළියේ තියෙන ලෝකය විතරයි. හැබැයි අපි බොහොම දෙනෙක්ට මේක තේරෙන්නේ නෑ. අපි ලෝකය දකින්නේ මේ විදිහටයි කියලා හෝ, වෙන අයගේ කණ්නාඩි ගැන අවබෝධයක් අපට නෑ. අපට පේන්නේ අපේ කණ්නාඩියෙන් පේන ලෝකය විතරයි. ඒ වගේම මේ කණ්නාඩිය අපට පේන්නේ නැති නිසා, අපි ඒ කණ්නාඩිය “තමන් (self)” කියලා හිතන්න පුරුදු වෙලා ඉන්නවා. “මම” කියන සංකල්පයත් හැදෙන්නේ එහෙමයි.
මේ වීදුරුව හෙවත් සංඛාරය හැදුණාට පස්සේ, එය තුළ එකම චක්‍රයක් ආපහු ආපහු දුවනවා. මුලින්ම යමක් දැනෙනවා. ඒකට සැපද, දුකද, නැත්නම් මැදහත්ද කියන ගතියක් එනවා. ඊටපස්සේ ආකෘතිය ගණන් හදනවා, “මේකෙන් මට මොකද?” කියලා. එතකොට ඇදගැනීමක් හෝ තල්ලුවක් එනවා. කතාවක් හැදෙනවා. “මට මේක ඕනේ” හෝ “මට මේක එපා” කියලා. ඊටපස්සේ ආකෘතියට තව සාක්ෂියක් ලැබෙනවා. “මෙතන කෙනෙක් ඉන්නවා. ඒ කෙනාට නැති වෙන්න පුළුවන් දේ තියෙනවා” කියලා. ඒ සාක්ෂිය නිසා අර මුලින්ම හැදුණු “මම” කියන සංකල්පය තව තදින් අල්ලාගන්නවා.
මේ පිළිවෙළට පාලියෙන් “පටිච්චසමුප්පාද” කියනවා. ඒකේ තේරුම “එකක් නිසා අනිත් එක හැදෙනවා” කියන එක. මේක විශ්වයක් ගැන කතාවක් විදියට කියවන්න එපා. ඔබේ මොළය ඇතුළේ දුවන යන්තුරයක් විදියට බලන්න. මේ චක්‍රය තමන් තමන් ශක්තිමත් කරගන්නවා. හැම වටයකින්ම “මම” කියන හැඟීමට තව සාක්ෂියක් එනවා. ඒක තර්කයෙන් හදාගත්ත දෙයක් නෙවෙයි. දවසකට ලක්ෂ ගණන් වතාවක් දුවන පුරුද්දක්.
ලැබුණාට පස්සේ මොකද වෙන්නේ?
අලුත් රැකියාවක් ලැබුණා. අලුත් සම්බන්ධතාවයක් ඇති වුණා. කාලයක් බලාපොරොත්තුවෙන් හිටපු දේක් හම්බ වුණා. සති කීපයක් යනවා. ඊටපස්සේ ඒ තල්ලුව ආපහු එනවා. කුසගින්න වගේ. කනවා. පිරෙනවා. ආපහු බඩගිනියි. හැබැයි කුසගින්නට ශරීරයේ පැහැදිලි හේතුවක් තියෙනවා. මේ තල්ලුවට එහෙම හේතුවක් නෑ. මේ පිළිවෙළ හදලා තියෙන්නේ ලබාගන්න නෙවෙයි — ලබාගන්න කැමති වෙන්නයි.
වචන දෙකක උගුල
මෙතනදී සිංහල කථිකයාට උගුල් දෙකක් තියෙනවා. “දුක” සහ “වේදනා”. සිංහලෙන් දුක කිව්වම මතක් වෙන්නේ කඳුළු, ශෝකය. හැබැයි බුදුරජාණන් වහන්සේ කිව්වේ “දුක්ඛ” කියලා. ඒකේ තේරුම අක්ෂ සිදුර හරියට කපලා නැති රෝදයක් වගේ. රෝදය කැරකෙනවා. වැඩ කරනවා. හැබැයි හැම වටයකම දඟලනවා. ඒක කැඩිලා නෑ. සතුටින් ඉන්නකොටත් ඒ දඟලීම එතන තියෙනවා. ඒකට “මේකට හේත්තු වෙලා ඉන්න බෑ” කියනවා.
වේදනාවත් එහෙමයි. සිංහලෙන් වේදනාව කියන්නේ රිදුම. හැබැයි පාලියෙන් වේදනා කියන්නේ දැනෙන දේට එන සැප-දුක-මැදහත් ගතිය විතරයි. සැප වේදනාවකුත් තියෙනවා. ඒක රිදුමක් නෙවෙයි. මේ වචන අහන විට අපි දාපු ලේබල් වලට අපිම රැවටෙනවා. “මම මේක දන්නවා” කියලා හිතන්න එපා.
එහෙනම් රහත් බව කියන්නේ මොකක්ද?
රහත් බව කියන්නේ මොළය ඇතුළේ ඉබේම වෙන එක පියවරක් ආපහු කවදාවත් නොවෙන තැනට යාමයි. ඒ පියවර මේකයි — “මේක වෙන්නේ මට. ඉතින් මම මේකෙන් යමක් ගන්න ඕනේ. නැත්නම් බේරෙන්න ඕනේ.” ඒ අල්ලාගැනීම නැති වෙන තැනයි. ඒක විතරයි. ඒක ලොකු දෙයක්. හැබැයි ඒක එක දෙයක්.
නවතින දේ
Get ChX ft. AI’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
නවතින්නේ නැති දේ
“මට” කියන ලේබලය ඉබේම ඇලෙන එක
ඇහෙන එක. පේන එක. රිදෙන එක
ඒ ලේබලයට පස්සේ එන ඇදගැනීම හෝ තල්ලුව
කැමැත්ත. අකැමැත්ත. කෑම, සංගීතය, පාට
“මගේ තැන කොහෙද” කියලා පසුබිමේ මැනීම
මතකය. බුද්ධිය. කුසලතා. පෞරුෂය
ලෝභය. ද්වේෂය. මෝහය
වැරදි තීරණ ගැනීමේ හැකියාව
වගුවේ අන්තිම කොටුව තමයි ඉතිහාසේ ලොකුම රණ්ඩුවට හේතුව. රහත් වුණාට ශරීරය තියෙනවා, දැනීම් තියෙනවා, පෞරුෂය තියෙනවා. වෙනස් වෙන්නේ ඒවා නෙවෙයි. වෙනස් වෙන්නේ “මට” කියලා ඒවා අල්ලාගැනීම විතරයි. මේ දේට තමයි “අනාත්ම” කියන්නේ. අන් කියන්නේ “නෑ”. අත්ත කියන්නේ “ආත්මය” හෝ “තමන්”.
වච්ඡගොත්ත ඇවිත් ඇහුවා — “ආත්මයක් තියෙනවද?” බුදුරජාණන් වහන්සේ නිශ්ශබ්දව හිටියා. “එහෙම නම් නැද්ද?” ආපහුත් නිශ්ශබ්දයි. ඇයි? “තියෙනවා” කිව්වත් “නෑ” කිව්වත් ලැබෙන්නේ විශ්වාසයක්. නිරීක්ෂණයක් ලැබෙන්නේ නෑ. මුළු පිළිවෙතම තියෙන්නේ මේ එක වාක්‍යයේ. “නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තා” — මේක මගේ නෑ. මේක මම නෙවෙයි. මේක මගේ ආත්මය නෙවෙයි. අනාත්ම කියන්නේ ඉගැන්වීමක් නෙවෙයි — ආපහු ආපහු කරන නිරීක්ෂණයක්.
තේරුම් ගැනීමෙන් වැඩක් නෑ
මේක කියවලා තේරුම් ගත්තා කියලා වෙනසක් වෙන්නේ නෑ. මේ ඉරි දෙක බලන්න.
දෙකම එකම දිග. ඔබ ඒක දන්නවා. රූලරයකින් මැන්නත් පුළුවන්. හැබැයි තවම එකම දිගට පේන්නේ නෑ. මේක මනෝවිද්‍යාවේ එන ප්‍රසිද්ධ දෘශ්‍ය මායාවක් (optical illusion). හොඳට දැනගත්තත්, පේන දේ වෙනස් කරන්න බැරි දැකීම් තියෙනවා.
“මම” ආකෘතිය ඒ වර්ගයේ එකක්. ඒ නිසා අනාත්මය ගැන හැම තර්කයක්ම ඔබ පිළිගත්තත්, මොකුත් වෙනස් වෙන්නේ නෑ. දැනගැනීම වැඩ කරන්නේ විශ්වාසයේ මට්ටමේ. රහත් බව තියෙන්නේ දැකීමේ මට්ටමේ.එහෙනම් ඇත්තටම වෙන්නේ මොකක්ද?
මුලින්ම දැක්ම සියුම් වෙනවා. සාමාන්‍ය අවධානය ගොඩක් රළුයි. සිතුවිල්ලක් එනකොටම “හෙට රැස්වීම ගැන මට කනස්සල්ලක්” කියලා ඔතලා ඉවරයි. පුරුදු කරපු අවධානය ඔතන්න කලින් කෑලි අල්ලනවා. පපුවේ තද ගතියක්, රූපයක්, වචන කැබැල්ලක් විදියට.
ඊටපස්සේ “මම” ස්ථිර කෙනෙක් විදියට පේන එක නවතිනවා. පේන්නේ එකින් එක හැදෙන කෑලි පේළියක්. එනවා, නැති වෙනවා. මේකට “අනිච්ච” කියනවා. නිච්ච කියන්නේ ස්ථිර. අනිච්ච කියන්නේ ස්ථිර නෑ. සියුම් බව එනකොට, පේන්නේ නැති තිබුණ වීදුරුව පේන්න ගන්නවා. මේකට “විදර්ශනා” කියනවා. වි කියන්නේ වෙන් වෙන් වශයෙන්. දර්ශන කියන්නේ දැකීම.
මේ කෙළින්ම දැක්ක අවස්ථා ඇති තරම් වුණාට පස්සේ, “මෙතන රැකගන්න ඕනේ කෙනෙක් ඉන්නවා” කියන පෙරනිමි අල්ලාගැනීම නවතිනවා. තර්කයෙන් කැඩුණ නිසා නෙවෙයි. ආපහු ආපහු දැක්ක නිසා. අන්තිමට චක්‍රය වැහෙන එක නවතිනවා. ගතිය තවම එනවා. හැබැයි ඊළඟ පියවර ඉබේම වෙන්නේ නෑ. නොවෙන හැම වටයකින්ම ආකෘතිය පවත්වාගෙන ගිය සාක්ෂියත් අඩු වෙනවා. රහත් බව කියන්නේ පස්වෙනි පියවර වැඩිපුර වතාවක් නෙවෙයි — හැම වෙලේම වෙන ලක්ෂ්‍යයයි.
උත්සාහයේ ප්‍රහේළිකාව
අවසානයේ දී මුහුණ දෙන්න වෙන ලොකුම ප්‍රහේලිකාව තමයි උත්සාහය.
මේක හරියට ලණුවක් තදින් අල්ලාගෙන, ඒක ලිහිල් කරගන්න හදන අයෙක් වගේ. ඔබට සෘජුවම අවබෝධයක් “ලබාගන්න” බැහැ. ඇයි? මොකද ලබාගන්න කැමති කෙනා (ඒ කියන්නේ “මම”) තමයි ඔබ දකින්න ඕනේ මායාව.
ආකෘතියේ සාමාන්‍ය පුරුද්ද මොකක්ද? ඒක තමයි තමන්ට ප්‍රයෝජනවත් දේවල් අත්පත් කරගැනීම. ඒ අත්පත් කරගන්න ඕන කම අවබෝධය දිහාට හැරුවොත් මොකද වෙන්නේ? “මම මේක ලබාගන්නවා. ඊටපස්සේ ඒක අයිතිකරගත්ත කෙනා මම වෙනවා” කියන හැඟීම තව තදින් අල්ලාගන්නවා.
ලණුවෙන් අත ඇරීම ක්ෂණිකව වෙන දෙයක් නෙවෙයි. අත ඇරෙන්නේ, ඒ තද කරන ගතියම පිළිකුල් කරමින් බලාගෙන ඉන්න ඕන බව පේන්න ගත්තාට පස්සේ විතරයි. මේක පරස්පරයක් වගේ පේනවා. හැබැයි ඇත්තටම එහෙම නෙවෙයි.
මේ ගමනේදී අපි යොදන උත්සාහය ආකාර දෙකක් තියෙනවා:
1. බලන්න යොදන උත්සාහය: නිකම්ම ඉඳගෙන ඉන්න එක, අවධානය සියුම්ව තබාගෙන ඉන්න එක, නීරස වුණාට බය නොවී දිගටම සිහිය පවත්වාගෙන යන එක.
2. ලබාගත්තා වෙන්න යොදන උත්සාහය: තමන් දැන් කොහෙද කියලා බලන එක, මේ අත්දැකීම සිතියම් එක්ක සසඳන එක, ලකුණක් හෝ ප්‍රතිඵලයක් ඕනේ වෙන එක. මේක තමයි ගමනට බාධා කරන්නේ. වඩාත්ම මහන්සියක් දැනෙන්නේත් මේ උත්සාහය නිසයි.
ඒ නිසා, කරන්න තියෙන්නේ පළවෙනි උත්සාහය නොනවත්වා දිගටම පවතවා ගෙන යන එක විතරයි. ප්‍රතිඵලය ගැන සම්පූර්ණයෙන්ම අවධානය ඉවත් වෙන්න ඕනේ.
දැන් මේක කරන්න
මේ පිටුව වහන්න. ෆෝන් එක පැත්තකින් තියන්න. විනාඩි පහක් ඉඳගන්න. ඔබේ දකුණු අත මැදඟිල්ලේ තුඩේ දැනෙන දේ දිහා බලන්න. ඒක වෙනස් වෙනවද බලන්න. අද. දැන්.
