Hai tờ lịch trong một căn bếp: chuyện người Việt sống giữa âm và dương
Trong căn bếp nhà tôi có hai tờ lịch.
Tờ thứ nhất là lịch bloc in sẵn từ ngân hàng, mỗi sáng bóc một tờ. Số to ở giữa là ngày dương. Đó là lịch của công việc: họp lúc mấy giờ, deadline ngày nào, lương về ngày bao nhiêu.
Tờ thứ hai nhỏ hơn, treo lệch sang trái, có cả cột âm. Mẹ tôi nhìn tờ này trước khi quyết định hôm nay có nên đi chợ mua đồ cúng hay không. Rằm. Mùng một. Ngày ông Táo. Ngày giỗ bác Hai.
Hai tờ lịch cùng chỉ về một ngày, nhưng chúng trả lời hai câu hỏi khác nhau. Một tờ hỏi: thế giới bên ngoài đang chạy theo nhịp nào? Tờ kia hỏi: nhà mình hôm nay có việc gì với ông bà?
Người Việt không chọn một lịch; người Việt giữ cả hai
Nhiều bài viết nước ngoài mô tả âm lịch như một "lịch cổ" sắp bị thay thế. Nhìn vào căn bếp nhà tôi thì thấy mô tả ấy thiếu. Không ai bỏ lịch dương. Cũng chẳng ai bỏ lịch âm. Chúng tôi chỉ phân công: lịch nào cho việc nào.
Giấy tờ nhà nước, trường học, bệnh viện, máy bay: dương lịch. Giỗ chạp, Tết, ngày cúng, một phần việc cưới hỏi: âm lịch. Có những việc đứng giữa, như khai trương cửa hàng, vừa muốn hợp với khách hàng đang đi làm theo dương lịch, vừa muốn một ngày đẹp theo âm lịch. Lúc đó hai tờ lịch bị kéo vào cùng một cuộc họp gia đình.
Chỗ dễ lệch nhất
Vì hai lịch chạy song song, chỗ dễ sai không phải là "không biết ngày", mà là đổi nhầm hệ.
Get Duc Tran’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
Người sinh ngày 20/1/2028 trên giấy khai sinh thuộc năm dương 2028, nhưng Tết Mậu Thân năm đó mới đến 26/1/2028. Em bé ấy vẫn mang tuổi Đinh Mùi theo năm âm. Nếu ai đó tra mệnh theo năm 2028 trên bảng, sẽ ra Thổ. Đúng theo năm âm thì là Thủy.
Người mua vé tàu về ăn Tết, chọn ngày 30 tháng Chạp, có năm sẽ mua vào một ngày không tồn tại. Năm Bính Ngọ, tháng Chạp chỉ có 29 ngày: ngày cuối cùng là 5/2/2027, mùng 1 Tết là 6/2/2027.
Người sống ở nước ngoài cúng giao thừa lúc 0h giờ địa phương, trong khi cả họ hàng ở Việt Nam đã hoặc chưa tới giờ đó. Câu hỏi "cúng theo giờ nào" không có đáp án đúng cho mọi nhà, nhưng có một điểm chung: phải nói rõ đang theo giờ nào.
Một công cụ nhỏ cho căn bếp hiện đại
Tờ lịch giấy vẫn ổn nếu nhà bạn chỉ cần xem. Khi cần đổi ngày giỗ sang dương lịch cho ba năm tới, hoặc kiểm tra năm nay rằm tháng Mười là thứ mấy, tờ giấy không đủ. Đó là lúc căn bếp cần thêm một lớp: lịch tra được, đổi được, và luôn tính theo giờ Việt Nam.
Mình dùng https://amlichvietnam.vn cho việc đó. Không phải vì nó thay được tờ lịch treo tường. Mà vì nó giúp hai tờ lịch trong bếp thôi cãi nhau mỗi khi có việc lớn.
Giữ cả hai là một kỹ năng
Sống giữa âm và dương không phải chuyện cổ hủ hay hiện đại. Đó là kỹ năng của người phải đứng trong hai nhịp cùng lúc: nhịp của thành phố và nhịp của nhà. Quên nhịp nào cũng có giá của nó. Quên dương lịch thì lỡ họp. Quên âm lịch thì lỡ giỗ.
Có lẽ vì vậy mà trong bếp nhà tôi, hai tờ lịch không bao giờ được phép che nhau. Chúng treo cạnh nhau, hơi lệch, nhưng cùng nhìn xuống bàn ăn.
— Duc Tran
