Nedir herkesin bahsettiği bu dopamin detoksu, ne işe yarar?
Uzun süredir sosyal medyada, arkadaş gruplarımda gözlemlediğim bir durum var. Hiç kimse yaptığı aktivitelerden zevk alamıyor. Tabi ki bunda pandeminin de çok büyük bir etkisi olsa da aynı zamanda yaşam tarzımızın çok hızlı değişmesinin de bir etkisi var. Peki bu durumun dopaminle nasıl bir ilişkisi olabilir?
Dopamin insan vücudunda doğal olarak salgılanan duygusal tepkilerin kontrolünde beyne sinyaller ileten bir hormondur. Vücuttaki fonksiyonları da düşünüldüğünden çok daha fazladır. Örnek verecek olursak yaptığımız hareketler, zihinsel aktivitelerimiz, dikkat ve odaklanma gücümüz, stres ve heyecan gibi duygularımız üzerinde etkisi vardır. Özellikle yaptığımız aktivitelerden aldığımız hazzı da çoğumuzun tanıdığı serotonin hormonu kadar etkiler. Ama beynin çok fazla dopamin salgılaması ise bizim pek istediğimiz bir şey değildir. Çünkü bunlar genel olarak bağımlılık yapan şeylerdir.
Yaptığımız aktivitelerden en çok dopamin arttırıcı şeyler ne yazık ki sosyal medya gibi gün içerisinde saatlerimizi ayırdığımız mecralardır. Başka örneklerde sıralayacak olursak keyfi yemek yemek, kumar oynamak, internette ve oyunlarda saatler harcamak, özellikle çok bahsedilmese de pornografik içerikler ve uyuşturucu gibi şeylerde sizde bağımlılık oluşturur. Bunlara bağımlı olduğunuzda beyninizde salgılanan dopamin miktarı artık öyle bir seviyeye gelir ki kendinizi tatmin edemezse ve bunları yapmadan duramayacak hale gelebilirsiniz.
İnternette Pornografi
“İnternette müstehcen malzeme kullanımı bazı etik ve ahlaki sorunları beraberinde getirmektedir. Erkeklerin interneti kadınlardan çok daha fazla kullandığı bilinmektedir. Müstehcen ve pornografik malzemeler kadınları metalaştırmakta ve onları gayriinsani biçimlerde resmetmektedir. ABD’de yapılan bir çalışma, Hustler veya Playboy gibi dergilerin satışlarıyla tecavüz sıklığı arasında bir ilişki göstermiştir. Öte yandan, bu tür yayınların serbest bırakılmasının seks suçlarında bir azalma yol açabileceğini savunan çalışmalar da vardır. Pornografik malzemeyi izleyen erkeklerin gerçek hayatta eşlerini daha az çekici buldukları da çeşitli laboratuvar deneyleri ile gösterilmiştir.” (Kemal Sayar — Özgürlüğün Baş Dönmesi s.106)
Bu tür bağımlılıklar sadece mutlu olmamızdaki dengeyi etkilemekle kalmaz, günlük yaşantımızda da birçok değişime sebep olur. Daha önce düzenli olarak yapılan kitap okuma, meditasyon yapma veya bir dine mensup olan insanların yaptıkları ibadetler gibi aktiviteleri insanların artık yapamadığını ve çok çabuk sıkıldığını görürüz. Örneğin bir oturuşta belki saatlerce kitap okuyan biri artık eline kitap aldıktan 5 dk. sonra kendini telefonu elinde sosyal medyada gezinirken bulabilir.
Bu ve bunun gibi birçok sebepten dolayı fazlaca dopamin salgılıyor olabilirsiniz. Bu da sizin günlük birçok aktivitelerinizi etkiliyor olabilir. Bunun için artık birçok insan dopamin detoksu uygulamaya başladı.
Get Hayrunnisa Çakmak’s stories in your inbox
Join Medium for free to get updates from this writer.
Peki dopamin detoksu tam olarak nedir?
Dopamin detoksun da amaç size bağımlılık yaptığınızı düşündüren, yüksek dopamin salgılanmanıza neden olan aktiviteleri azaltmanızdır. Örneğin günde 5 6 saat Instagram bunu 1 saate indirmeniz veya belirli bir süre hiç kullanmamanızdır. Bu sizin uyguladığınız detoksu türüne göre değişir. Ben kişisel olarak sosyal medyada geçirdiğim zamanı kısıtlamak için kullandığım uygulamalara zaman kısıtlayıcı ayarladım. Bu şekilde gün içerisinde 1 saatten fazla Instagram’da vakit geçirmekten kaçınıyorum. Aynı zamanda işlerimi hallederken çok fazla müzik dinleyen biri olarak bu alanda da geçirdiğim vakti gittikçe harcadığım süreyi normal seviyeye indirmeyi hedefliyorum.
Bu alanda uzman olmadığım için dopamin ve detoks türleri hakkında Beyhan Budak’ın bir Youtube videosunun linki bırakıyorum. Daha derinlemesine konu hakkında bilgi almak isterseniz de yazımın sonunda kullandığım kaynakların linkleri de ekleyeceğim. Son olarak da sizinle Kemal Sayar’ın çok severek okuduğum Özgürlüğün Baş Dönmesi kitabından sosyal medya ile ilgili olarak dikkatimi çeken birkaç cümlesini eklemek isterim.
İnternetin geleneksel yüz yüze etkileşimin sağladığı yakın ve gerçek ilişkiyi sağlayıp sağlayamayacağı, online ilişkilerin kişinin toplam sosyal ilişkilerinin kalite ve sayısını ne yönde etkileyeceği, cevaplanmaya muhtaç sorulardır. Bu konuda yapılmış detaylı bir çalışma internet kullanımı arttıkça sosyal ilişkilerde azalma olduğunu, kullanıcıların aile ve yakın çevreleri ile daha az etkileşimde bulunduğu ve kendilerini daha yalnız hissettiklerini göstermiştir. Yine bu çalışmada, artan internet kullanımı ile depresyonda artış arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. (S.100)
Bazı araştırmalara göre, en provokatif saldırılar, karakterimize, yeterliliğimize ve fiziksel görünümümüze yönelik olanlardır. Bazen, her şeyin sütliman olduğu bir iletişi grubunda ani parlamalar ve grup kutuplaşmaları olabilir. Parlamanın (flaming) özel e-postalarda değil de daha ziyade grup forumlarında ortaya çıktığı görülmektedir. Anonimlik ya da Anonimlik yanılsaması, agresyonu besleyen etkenlerden birisidir. Kişiler davranışlarının doğrudan kendilerine atfedilmeyeceğini bildiklerinden, sosyal sınırlama ve kurallara daha az bağlı kalmaktadır. (S.93)
Video Linki: https://www.youtube.com/watch?v=mDAO_vHOjXs
Kemal Sayar — Özgürlüğün Baş Dönmesi: https://www.researchgate.net/publication/347775017_Vazgecmek_Mumkun_mu_Kusaklarin_Dijital_Detoks_Deneyimleri_Uzerine_Bir_Analiz
Kaynakça:
